Wirtualna ścieżka edukacyjna powstała w ramach programu edukacyjnego Wiedza Człowiek Emocje Euforia, a utrzymywana jest w ramach programu Wiedza Człowiek Energia Edukacja klimatyczna finansowanego przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Toruniu w ramach Regionalnego Programu Priorytetowego „Edukacja Ekologiczna 2026”
Wirtualna ścieżka pod nazwą Ekospacer 2026 obejmuje 10 punktów edukacyjnych:
1. Ławeczka Marii Skłodowskiej-Curie – Wisła nie tylko dla ludzi
Wisła przyciąga spacerowiczów, wędkarzy i miłośników sportów wodnych. Motorówki i skutery wodne pozwalają korzystać z rzeki w aktywny sposób, ale warto pamiętać, że nie jesteśmy jej jedynymi użytkownikami.
Dla ptaków odpoczywających na wodzie i przy brzegach hałas silników, gwałtowne fale oraz zbliżanie się do miejsc odpoczynku mogą oznaczać stres i konieczność ucieczki. Szczególnie wrażliwe są zwierzęta w okresie lęgowym, kiedy opiekują się jajami i młodymi.
Nie oznacza to, że musimy rezygnować z rekreacji. Ważne jest przestrzeganie przepisów, ograniczanie niepotrzebnego hałasu i zachowywanie odpowiedniej odległości od zwierząt oraz ich siedlisk. Wisła jest wspólną przestrzenią. Korzystajmy z niej tak, aby przyjemność jednych nie oznaczała zagrożenia dla innych.
Fot. Joanna Fydryszewska
Źródła: file:///C:/Users/WCEE/Downloads/PLB040003.pdf; https://eli.gov.pl/api/acts/DU/2023/2556/text.html?utm_source
2. Ryby rzeki Wisły – wędkarstwo z szacunkiem dla przyrody
Wędkarstwo to dla wielu osób sposób na odpoczynek, wyciszenie i kontakt z naturą. Nad Wisłą można spędzić wiele godzin, obserwując wodę i czekając na branie. Warto jednak pamiętać, że rzeka nie jest wyłącznie miejscem rekreacji – to złożony ekosystem, w którym żyją liczne gatunki ryb i innych organizmów. Ryby potrzebują odpowiednich warunków do żerowania, przemieszczania się i rozmnażania. Znaczenie mają nie tylko główny nurt, ale również płycizny, przybrzeżne strefy wody i miejsca, w których znajdują pokarm oraz schronienie. Odpowiedzialny wędkarz nie pozostawia po sobie śmieci, żyłek ani haczyków. Przestrzega obowiązujących przepisów, zasad ochrony ryb i ograniczeń dotyczących połowów. Dba również o czystość brzegu, z którego korzystają inni ludzie i zwierzęta. Szanujmy rzekę, z której korzystamy. Czysta Wisła to wartość dla wędkarzy, mieszkańców i całej przyrody.
Fot. Joanna Fydryszewska
3. Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000 – Wisła, która inspiruje do działania
Wisła od wieków łączy miejscowości, ludzi i historie. Jest również inspiracją dla podróżników, którzy chcą poznawać Polskę z perspektywy rzeki. Jednym z nich jest Marek Kamiński, który w 2009 roku przepłynął Wisłę kajakiem w ramach wyprawy z uczestnikami Ekspedycji Wisła, a w 2010 roku powtórzył tę podróż samotnie, zimą. Jego wyprawy pokazują, że rzeka może być przestrzenią niezwykłych przygód i poznawania przyrody. Więcej o tych doświadczeniach można dowiedzieć się z książki „Wisła.1047 tajemnic”, dostępnej w bibliotece Włocławskiego Centrum Edukacji Ekologicznej.
Wisła jest także ważnym korytarzem ekologicznym. Obszary objęte ochroną w ramach sieci Natura 2000 pomagają zachować cenne siedliska oraz gatunki roślin i zwierząt. Ochrona przyrody nie wyklucza poznawania rzeki, ale wymaga uwzględniania jej naturalnych procesów.
Podczas wypraw nie pozostawiajmy odpadów, nie płoszmy ptaków i nie wpływajmy w miejsca, w których zwierzęta znajdują schronienie. Poznawajmy Wisłę i jej przyrodę. Im lepiej rozumiemy rzekę, tym łatwiej dostrzec, dlaczego warto ją chronić.
Fot. archiwum WCEE
Źródło: https://www.national-geographic.pl/nauka/sladem-marka-kaminskiego/
4. Zderzenie dwóch rzek – kajaki, wioślarze i odpowiedzialna rekreacja
Ujście Zgłowiączki do Wisły to miejsce spotkania dwóch rzek, ale również przestrzeń, w której można obserwować zmieniający się krajobraz i poznawać środowisko wodne. Dla miłośników kajakarstwa i wioślarstwa rzeka jest miejscem aktywności, wysiłku i odpoczynku na świeżym powietrzu. Pływanie kajakiem pozwala zobaczyć brzegi z innej perspektywy. Można dostrzec ptaki odpoczywające przy wodzie, roślinność nadrzeczną i miejsca, które z lądu pozostają mniej widoczne.
Pamiętajmy jednak, że przybrzeżne zarośla, płycizny i spokojniejsze fragmenty rzek są ważne dla wielu organizmów. Nie podpływajmy blisko ptaków, nie wpływajmy w trzcinowiska i nie zostawiajmy śmieci na brzegu ani w wodzie. Wisła i Zgłowiączka zachęcają do odkrywania, ale każda wyprawa wymaga również przestrzegania zasad bezpieczeństwa.
Pływajmy, odkrywajmy i podziwiajmy – nie zakłócając życia, które toczy się wokół nas.
Fot. Joanna Fydryszewska
5. Próg piętrzący na Zgłowiączce – rzeka to również dom zwierząt
Rzeka to nie tylko woda, nurt i brzegi. To również środowisko życia wielu zwierząt, które znajdują tutaj pokarm, schronienie i miejsca rozrodu. Jednym z najbardziej interesujących mieszkańców nadrzecznych terenów jest bóbr europejski. Pojawienie się bobra w okolicy Zgłowiączki przypomina, że przyroda potrafi funkcjonować także w sąsiedztwie miasta. Bobry są roślinożercami. Żywią się między innymi roślinami wodnymi, ziołami, liśćmi, gałązkami i korą drzew. Ich aktywność może zmieniać lokalne warunki wodne i roślinność, wpływając na funkcjonowanie nadrzecznego ekosystemu. Obserwując ślady obecności zwierząt, zachowujmy dystans. Nie podchodźmy do nich, nie próbujmy ich dokarmiać i nie niszczmy miejsc, w których mogą się ukrywać. Szczególnie ważny jest spokój w okresie wychowywania młodych.
Rzeka jest przestrzenią wspólną, ale zwierzęta potrzebują miejsc, w których mogą żyć bez ciągłego niepokoju. Obserwujmy przyrodę, nie ingerując w jej życie. Czasem najlepszą formą ochrony jest pozostawienie zwierzętom spokoju.
Fot. Archwum WCEE 
Fot. Joanna Fydryszewska
Źródło: https://www.lasy.gov.pl/pl/edukacja/lesnoteka-1/ssaki/bobr-europejski?utm
6. Pan Sienkiewicz i różany ogród – park, który pamięta pokolenia
Parki są świadkami historii miasta. Przez lata zmieniają się ich alejki, wyposażenie i sposób użytkowania, ale drzewa rosną, dają cień i tworzą krajobraz, z którym wiążą się wspomnienia kolejnych pokoleń mieszkańców. Park imienia Henryka Sienkiewicza jest przestrzenią spacerów, spotkań i odpoczynku. To również miejsce, w którym można obserwować zmiany zachodzące w przyrodzie wraz z porami roku. Wiosną rozwijają się liście i kwitną rośliny, latem korony drzew osłaniają przed słońcem, a jesienią park zachwyca różnorodnością barw. Zieleń ma także ogromne znaczenie dla zwierząt. Stare drzewa mogą zapewniać schronienie ptakom i nietoperzom, a krzewy oraz warstwa opadłych liści tworzą miejsca życia wielu drobnych organizmów.
Park jest również pięknym tłem dla fotografii rodzinnych, spacerowych i okolicznościowych. Fotografując, nie łammy gałęzi, nie zrywajmy roślin i nie wchodźmy na rabaty tylko po to, aby uzyskać lepszy kadr.
Park przetrwał wiele lat. Dbajmy o niego tak, aby nadal służył mieszkańcom, a przyroda mogła rozwijać się w nim przez kolejne pokolenia.
Fot. Joanna Fydryszewska
7. Dolina rzeki Zgłowiączki – spacer, ruch i odpoczynek
Spacer to jedna z najprostszych form aktywności. Nie wymaga specjalnego sprzętu, a pozwala zadbać o kondycję, odpocząć od codziennego pośpiechu i spędzić czas na świeżym powietrzu. Dolina Zgłowiączki zachęca do spokojnego poznawania zielonych zakątków miasta. Podczas spaceru warto zwrócić uwagę nie tylko na drogę, lecz także na otoczenie. Przyjrzyjmy się korze drzew, posłuchajmy ptaków, sprawdźmy, jakie rośliny kwitną w danym sezonie. Nawet krótka trasa może stać się okazją do odkrycia czegoś nowego. arto jednak pamiętać, że dolina rzeki jest również siedliskiem zwierząt. Nie wszystkie miejsca powinny być intensywnie użytkowane. Schodzenie ze ścieżek, wydeptywanie roślinności i pozostawianie odpadów mogą pogarszać warunki życia organizmów.
Spacerujmy wyznaczonymi trasami, zabierajmy śmieci ze sobą i pozwalajmy zwierzętom zachować spokój. Zielone tereny miasta są cenne właśnie dlatego, że możemy odpoczywać wśród przyrody. Dbajmy o nie, aby nadal były miejscem wytchnienia dla ludzi i schronieniem dla zwierząt.
Fot. Joanna Fydryszewska
8. Zgłowiączka – rowerem przez zielone miasto
Rower pozwala przemieszczać się po mieście, aktywnie spędzać czas i poznawać jego zielone zakątki. Rozwijająca się infrastruktura rowerowa ułatwia łączenie codziennych podróży z rekreacją. Dla wielu osób rower jest również alternatywą dla samochodu podczas krótszych przejazdów. Trasy prowadzące przez zielone tereny pozwalają zauważyć więcej niż tylko drogę przed sobą. Możemy dostrzec kwitnące rośliny, ptaki w koronach drzew czy zmieniający się krajobraz wzdłuż rzeki.
Korzystajmy z wyznaczonych ścieżek, zachowujmy ostrożność wobec pieszych i dostosowujmy prędkość do warunków. Nie przejeżdżajmy przez rabaty i trawniki, nie niszczmy roślinności oraz nie płoszmy zwierząt. Rower jest przyjaznym sposobem przemieszczania się, ale również tutaj liczy się odpowiedzialność. Jedźmy przez miasto, poznawajmy jego przyrodę i zostawiajmy ją w jak najlepszym stanie.
Fot. Joanna Fydryszewska
9. Kwietna łąka – zielona sala lekcyjna
Czy park może być salą lekcyjną? Oczywiście! Kwietna łąka to doskonałe miejsce do poznawania roślin, owadów zapylających i zależności między organizmami. Nie potrzeba tablicy ani projektora – wystarczy uważna obserwacja. Kwitnące rośliny dostarczają nektaru i pyłku pszczołom, trzmielom, motylom i innym owadom. Wśród roślin znajdują schronienie również drobne bezkręgowce, które są pokarmem dla kolejnych ogniw łańcucha pokarmowego. Takie miejsca pomagają zachować bioróżnorodność także w mieście.
Podczas zajęć terenowych można porównywać kształty liści, rozpoznawać gatunki roślin, obserwować zapylacze i zastanawiać się, dlaczego nie wszystkie tereny zielone powinny być koszone równie często.
Kwietna łąka wymaga jednak troski. Nie zrywajmy kwiatów, nie rozdeptujmy roślin i nie chwytajmy owadów dla zabawy. Obserwujmy je bez zakłócania ich naturalnych zachowań.
Przyroda jest najlepszym nauczycielem. Wystarczy zatrzymać się, popatrzeć i pozwolić jej działać.
Fot. Joanna Fydryszewska
Żródło: https://www.gov.pl/web/gdos/laka-kwietna-bioroznorodny-skarb?utmtgpt.com
10. Park na Słodowie – koncerty wśród zieleni
Park na Słodowie to miejsce spotkań, wydarzeń kulturalnych i wspólnego spędzania czasu. Koncerty plenerowe pozwalają mieszkańcom korzystać z oferty kulturalnej w otoczeniu zieleni. Park pełni dzięki temu ważną funkcję społeczną – integruje ludzi i sprawia, że przestrzeń miejska staje się bardziej przyjazna. Warto jednak pamiętać, że park nie jest wyłącznie miejscem przeznaczonym dla ludzi. W koronach drzew ptaki zakładają gniazda, w krzewach szukają schronienia drobne zwierzęta, a w glebie i ściółce żyją liczne organizmy. Dla nich park jest codziennym środowiskiem życia. Głośna muzyka, intensywne oświetlenie i duża liczba ludzi mogą zakłócać spokój zwierząt. Dlatego organizując wydarzenia, warto rozsądnie planować nagłośnienie, czas trwania koncertów i oświetlenie, a także chronić drzewa oraz pozostawiać spokojniejsze fragmenty zieleni. Również uczestnicy mogą zadbać o otoczenie: nie pozostawiać śmieci, nie niszczyć roślinności i korzystać z przygotowanej infrastruktury.
Cieszmy się muzyką, spotkaniami i wspólnym czasem. Nie zapominajmy jednak, że park to także dom dzikich mieszkańców, którzy potrzebują przestrzeni i spokoju.