Wirtualna ścieżka edukacyjna powstała w ramach programu edukacyjnego Wiedza Człowiek Emocje Euforia, a utrzymywana jest w ramach programu Wiedza Człowiek Energia Edukacja klimatyczna finansowanego przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Toruniu w ramach Regionalnego Programu Priorytetowego „Edukacja Ekologiczna 2026”
Wirtualna ścieżka pod nazwą Ekospacer 2026 obejmuje 10 punktów edukacyjnych:
-
Ławeczka M. Skłodowskiej – Curie i panorama naturalnej doliny rzeki nizinnej
Rzeka to element hydrosfery pozostający w powiązaniu z litosferą i atmosferą oraz biosferą. Od wieków rzeki wykorzystywane są przez człowieka do wielorakich celów: jako źródło wody pitnej, źródło żywości (rybołówstwo), jako woda dla rolnictwa (nawadnianie pól i woda dla zwierząt hodowlanych). Rzeki to naturalne elementy obronne i szalki transporotowo-komunikacyjne, źródło energii oraz miejsce pracy i rekreacji. Rzeki to także źródło inspiracji dla artystów i jednocześnie leku o dobytek w czasie gwałtownego przyboru wody. Te wszystkie role pełniła i pełnić będzie Wisła.
Wisła, najdłuższa rzeka zlewiska Morza Bałtyckiego, obejmuje swym dorzeczem ponad połowę powierzchni Polski. Od wieków obecna jest w naszej kulturze, literaturze i historii. Znane są legendy związane z ta rzeką – Smok Wawelski pękł pijąc wodę z Wisły, w herbie Warszawy jest rzeczna Syrenka. Nad jej brzegami powstały Państwa Wiślan i Polan. To ona była pierwotnym szlakiem osadnictwa, transportu i łączności.
(Źródło: Wisła. 1047 tajemnic. Przewodnik Marka Kamińskiego; Gdańsk, 2010)
Fot. Bartłomiej Fydryszewski
-
Ryby rzeki Wisły
Wisła tworzy warunki do życia dla setek gatunków zwierząt i roślin. Jest najdłuższą rzeką Polski i jedną z ostatnich dużych rzek Europy, która na wielu odcinkach zachowała swój naturalny charakter. Jej nurt nieustannie zmienia krajobraz – tworzy piaszczyste łachy, wyspy i strome brzegi, będące schronieniem dla ptaków, ryb oraz wielu innych organizmów. Wisłę często nazywa się „Królową Polskich Rzek”. Na ponad 300-kilometrowym odcinku środkowego biegu zachowała naturalny charakter, dzięki czemu jest wyjątkowa w skali Europy. Każda większa powódź lub wezbranie może zmienić jej bieg, przesunąć piaszczyste łachy lub utworzyć nowe wyspy. To sprawia, że Wisła jest żywą, stale zmieniającą się rzeką. Dolina Wisły jest również jednym z najważniejszych korytarzy ekologicznych w Polsce. Wzdłuż rzeki przemieszczają się ryby, ptaki i ssaki, a sama rzeka łączy górskie źródła z Morzem Bałtyckim, umożliwiając migrację wielu gatunków. Dzięki temu pełni kluczową rolę w zachowaniu bioróżnorodności naszego kraju.
-
Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000 w dolinach rzek – ochrona siedlisk i gatunków
W Dolinie Dolnej Wisły zachowały się niewielkie fragmenty ekosystemów takich jak: podmokłe lasy nadrzeczne, łąki zalewane wiosennym przyborem ód, starorzecza, dynamicznie zmieniające się brzegi i piaszczyste wyspy w nurcie. Obszar ten jest ostoja ptaków o randze europejskiej, o której decydują gniazdujące tu rybitwy, derkacze i zimorodku. Teren stanowi także ostoję dla ptaków migrujących i zimujących, m.in gągoła i bielika. Obszar specjalnej ochrony ptaków obejmuje część Doliny Wisły na odcinku pomiędzy Włocławkiem a Przegaliną w pobliżu Gdańska. Brzegi Wisły na tym odcinku porastają głownie łąki i zarośla Niecałe 10% stanowią lasy, w których dominują łęgi. Występuje tutaj bogata flora roślin naczyniowych z gatunkami zagrożonymi i prawnie chronionymi. Na pisakach w Dolinie Dolnej Wisły istnieją wyjątkowo duże powierzchnie porośnięte turzycą piaskową i turzycą loarską. Najbardziej znane i chronione gatunki stepowe wystepujace na tym terenie to ostnica Jana, wężymord stepowy, zawilec wielkokwiatowy i sasanka otwarta. W wodzie rosną tu grzybienie białe i grążele żółte, a na brzegach żabiniec trawolistny.
(Źródło: Wisła. 1047 tajemnic. Przewodnik Marka Kamińskiego; Gdańsk, 2010)
Fot. Bartłomiej Fydryszewski
-
Zderzenie dwóch rzek – ujście Zgłowiączki do Wisły
Już od 7 do 9 sierpnia 2026 roku Włocławek ponownie stanie się stolicą wiślanych tradycji. Na Bulwarach im. Marszałka Józefa Piłsudskiego oraz na wodach królowej polskich rzek odbędzie się kolejna edycja Festiwalu Wisły 2026. Organizatorzy przygotowali dziesiątki bezpłatnych atrakcji, wśród których znajdą się rejsy, koncerty, pokazy historyczne, jarmarki i wydarzenia dla całych rodzin. To jedna z największych letnich imprez we Włocławku, która potrwa od 7 do 9 sierpnia 2026 roku. Przez trzy dni bulwary nad Wisłą zamienią się w tętniące życiem centrum kultury, historii i rozrywki, a większość atrakcji będzie dostępna bezpłatnie. Festiwal obejmie m.in. pokazy tradycyjnych jednostek pływających, rekonstrukcje historyczne, warsztaty rzemieślnicze oraz jarmarki i targi regionalnych produktów. Dużą atrakcją będą także darmowe rejsy po Wiśle z przewodnikami, opowieściami i motywami historycznymi, w tym również rejsy tematyczne i wieczorne wyprawy z dreszczykiem. W programie znajdą się również widowiskowe parady łodzi, koncerty znanych zespołów oraz pokazy filmowe. Nie zabraknie też atrakcji dla rodzin z dziećmi, między innymi konkursów i animacji z Włocławskim Centrum edukacji Ekologicznej. Finał wydarzenia zaplanowano na niedzielny poranek, kiedy flisacy symbolicznie zakończą festiwalowy rejs.
(Źródło: https://nwloclawek.pl/artykul/festiwal-wisly-2026-n1844413)
Fot. Bartłomiej Fydryszewski
-
Drzewa, ptaki i budowla hydrotechniczna – próg piętrzący na rzece Zgłowiączce
Spacerując ścieżką trudno nie zauważyć strzelistych wież włocławskiej katedry, które od wieków stanowią jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów panoramy miasta. Bazylika Katedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny jest jedną z najstarszych i najlepiej zachowanych gotyckich katedr w Polsce. Jej budowę rozpoczęto w 1340 roku, a świątynia do dziś zachwyca bogatym wnętrzem, cennymi dziełami sztuki oraz historią związaną z dziejami diecezji włocławskiej. Z wież katedry rozciąga się widok na dolinę Wisły, a sama świątynia od ponad 600 lat jest ważnym punktem orientacyjnym dla mieszkańców i podróżnych.
Fot. Bartłomiej Fydryszewski
(Źródła: https://diecezja.wloclawek.pl/katedra-i-sanktuaria)
-
Pan Sienkiewicz i różany ogród
Fot. Bartłomiej Fydryszewski
-
Dolina rzeki Zgłowiączki – przyroda rzeki i skarpy
Podczas spaceru można zauważyć błyszczące w słońcu ważki. Oznacza to, że w pobliżu znajduje się odpowiednie środowisko wodne. Większość życia ważki spędzają jako larwy w wodzie – dopiero dorosłe osobniki unoszą się nad stawami, rzekami i rozlewiskami. Samice składają jaja do wody lub na rośliny wodne, dlatego czyste zbiorniki są dla nich niezbędne. Zarówno larwy, jak i dorosłe ważki są drapieżnikami. Polują na komary, muchówki i inne drobne owady, dzięki czemu pomagają ograniczać liczebność wielu uciążliwych gatunków. Są również ważnym pokarmem dla ptaków, płazów i ryb, dlatego odgrywają istotną rolę w utrzymaniu równowagi ekosystemów wodnych.
Fot. Archiwum WCEE
(Źródła: https://pl.wikipedia.org/wiki/Wa%C5%BCki)
-
Zgłowiączka
Rzeka Zgłowiączka przepływa przez Park im. Henryka Sienkiewicza i po kilkuset metrach uchodzi do Wisły. Choć jest niewielka, pełni bardzo ważną funkcję przyrodniczą – stanowi korytarz ekologiczny, którym przemieszczają się ptaki, płazy, owady oraz drobne ssaki. W jej wodach żyją ryby i liczne bezkręgowce, a brzegi porastają rośliny zapewniające schronienie wielu gatunkom zwierząt.
Spacerując mostkiem nad Zgłowiączką, warto zatrzymać się na chwilę i wsłuchać w odgłosy natury. Nad wodą można dostrzec ważki, kaczki krzyżówki, czasem czaplę siwą, a w słoneczne dni tafla rzeki odbija korony wierzb i chmury, tworząc malowniczy krajobraz.
Ciekawostka: Pierwszy drewniany mostek nad Zgłowiączką powstał w 1924 roku. W latach trzydziestych XX wieku specjalnie sprowadzono tu łabędzie i dzikie kaczki, które miały uatrakcyjnić parkowe krajobrazy. Dziś ptaki te są stałymi mieszkańcami tego miejsca.
Fot. Bartłomiej Fydryszewski
(ŹrÓdło: https://www.wloclawek.info.pl/turystyka/397/zabytki-we-wloclawku-park-miejski-im-henryka-sienkiewicza/; https://visit.wloclawek.eu/strona-4550-park_miejski_im_henryka_sienkiewicza.html)
-
Kwietna łąka
Łąka kwietna nieustannie się zmienia. Wiosną zakwitają jedne gatunki roślin, latem pojawiają się kolejne, a jesienią wiele z nich tworzy nasiona, które dadzą początek nowym roślinom w następnym sezonie. Dzięki temu niemal każdy spacer pozwala odkryć inne kolory, zapachy oraz gatunki kwiatów i owadów. To naturalny proces sukcesji sezonowej. Poszczególne rośliny mają różne terminy kwitnienia, dlatego łąka przez wiele miesięcy zapewnia pożywienie pszczołom, trzmielom, motylom i innym zapylaczom. Pozostawienie przekwitłych roślin do jesieni umożliwia rozsiewanie nasion oraz daje schronienie wielu bezkręgowcom. Dobrze zaprojektowana łąka kwietna może kwitnąć od kwietnia aż do pierwszych przymrozków, a zimą jej zaschnięte łodygi stają się schronieniem dla wielu owadów.
Fot. Bartłomiej Fydryszewski
-
Śmieszny staw – oczko
Od kilku lat w stawie na Słodowie pływa wielki, plastikowy łabędź. To rower wodny OSiR-u, który przed laty można było wypożyczać na jednym z miejskich kąpielisk. Łabędź stał uszkodzony i niewykorzystany na przystani przy Płockiej dlatego przetransportowano go do stawu na Słodowie. Prawdziwe łabędzie można spotkać na Wiśle, w jej starorzeczach oraz w pobliżu przystani. To jedne z największych ptaków Polski. Choć wyglądają majestatycznie i spokojnie, w okresie lęgowym potrafią stanowczo bronić swojego terytorium. Dorosły łabędź może rozwinąć skrzydła o rozpiętości przekraczającej 2 metry.
(fot. Archiwum WCEE, Joanna Fydryszewska)
Źródła: https://ddwloclawek.pl/pl/11_wiadomosci/51426_co-robi-labedz-rower-wodny-w-stawie-na-slodowie-osir-wyjasnia.html; https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81ab%C4%99d%C5%BA_niemy