Wirtualna ścieżka edukacyjna powstała w ramach programu edukacyjnego Wiedza Człowiek Emocje Euforia, a utrzymywana jest w ramach programu Wiedza Człowiek Energia Edukacja klimatyczna finansowanego przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Toruniu w ramach Regionalnego Programu Priorytetowego „Edukacja Ekologiczna 2026”
Wirtualna ścieżka pod nazwą Ekospacer 2026 obejmuje 10 punktów edukacyjnych:
1. Ławeczka M. Skłodowskiej – Curie i panorama naturalnej doliny rzeki nizinnej
Widoczna z bulwarów wiślanych zapora we Włocławku to jeden z najbardziej charakterystycznych obiektów hydrotechnicznych w Polsce. Oddana do użytku w 1970 roku tworzy Stopień Wodny Włocławek, który spiętrza wody Wisły, tworząc Jezioro Włocławskie – największy pod względem powierzchni zbiornik zaporowy w kraju. Zapora pełni ważne funkcje: umożliwia produkcję energii elektrycznej w elektrowni wodnej, wspiera gospodarkę wodną oraz stanowi przeprawę łączącą oba brzegi Wisły. Od ponad pół wieku jest nieodłącznym elementem krajobrazu Włocławka i jednym z symboli miasta.
Fot. Archiwum WCEE
2. Ryby rzeki Wisły
Grążel żółty to jedna z najpiękniejszych rodzimych roślin wodnych. Jego duże, sercowate liście unoszą się na powierzchni wody, dając schronienie rybom, płazom i wielu bezkręgowcom. Ciekawostką jest, że kwiat grążela otwiera się rano, a zamyka wieczorem. W Polsce gatunek ten objęty jest częściową ochroną, dlatego warto podziwiać go z brzegu i nie zrywać jego kwiatów.
Fot. Joanna Fydryszewska, Archiwum WCEE
Źródło: https://magazyn.salamandra.org.pl/m13a25.html?utm
3. Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000 w dolinach rzek – ochrona siedlisk i gatunków
Włocławska Dolina Wisły to jeden z najcenniejszych przyrodniczo odcinków środkowej Wisły, objęty ochroną w ramach sieci Natura 2000. Tworzą ją rozległe łachy piasku, starorzecza, nadrzeczne lasy łęgowe oraz strome skarpy, które stanowią siedlisko wielu rzadkich gatunków roślin i zwierząt. Dolina jest ważnym przystankiem dla ptaków migrujących oraz miejscem gniazdowania gatunków związanych z naturalnymi, nieuregulowanymi odcinkami rzek. Dzięki zachowaniu naturalnego charakteru Wisły obszar ten pełni funkcję jednego z najważniejszych korytarzy ekologicznych w Polsce, umożliwiając migrację zwierząt i zachowanie bioróżnorodności.
Fot. Archiwum WCEE
(Źródła: https://wloclawek.torun.lasy.gov.pl/polozenie/-/asset_publisher/kCS6/content/wloclawska-dolina-wisly?utm)
4. Zderzenie dwóch rzek – ujście Zgłowiączki do Wisły
Przystań na Wiśle we Włocławku, oficjalnie Przystań Wodna im. Jerzego Bojańczyka, to jedno z najważniejszych miejsc związanych z rekreacją i sportami wodnymi w mieście. Obecny, nowoczesny obiekt powstawał w latach 2012–2014, a został oddany do użytku w 2014 roku. Już rok później otrzymał imię Jerzego Bojańczyka – zasłużonego działacza wioślarskiego i społecznika. Jednak tradycje tego miejsca są znacznie starsze. Pierwsza przystań wioślarska we Włocławku pojawiła się już w 1887 roku jako pływający obiekt na Wiśle. W kolejnych latach była rozbudowywana, a po I wojnie światowej powstała nowa przystań, która służyła wioślarzom i mieszkańcom miasta. Patron przystani, Jerzy Bojańczyk, sfinansował budowę reprezentacyjnej przystani wioślarskiej w latach 20. XX wieku i był jedną z najważniejszych postaci polskiego wioślarstwa. Przystań znajduje się przy ujściu rzeki Zgłowiączki do Wisły – to jedno z najbardziej malowniczych miejsc we Włocławku. Organizowane są tam Festiwale Smoczych Łodzi, regaty i inne imprezy sportów wodnych. Drewniana elewacja z modrzewia syberyjskiego sprawia, że budynek doskonale wpisuje się w nadrzeczny krajobraz. Przystań jest bazą treningową dla Włocławskiego Towarzystwa Wioślarskiego – jednego z najstarszych klubów wioślarskich w Polsce, którego początki sięgają XIX wieku,
Fot. Archiwum WCEE
(Źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Przysta%C5%84_wodna_na_Wi%C5%9Ble_im._Jerzego_Boja%C5%84czyka_we_W%C5%82oc%C5%82awku)
5. Drzewa, ptaki i budowla hydrotechniczna – próg piętrzący na rzece Zgłowiączce
Park działa jak naturalna gąbka. Drzewa, krzewy i trawniki zatrzymują wodę deszczową, która stopniowo wsiąka w glebę, zamiast szybko spływać do kanalizacji. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko podtopień, rośliny mają zapas wody na czas suszy, a w upalne dni park pomaga ochłodzić otoczenie. To prosty i skuteczny sposób na lepsze gospodarowanie wodą w mieście.
Fot. Joanna Fydryszewska
6. Pan Sienkiewicz i różany ogród
W Parku Sienkiewicza, obok roślin posadzonych przez człowieka, można spotkać także gatunki rosnące tu naturalnie. Jednym z nich jest mniszek lekarski, często potocznie nazywany „mleczem”, choć to dwie różne rośliny. Mniszek łatwo rozpoznać po żółtych kwiatach i charakterystycznych, puszystych owocostanach. Jest cenną rośliną miododajną – jego kwiaty dostarczają pszczołom i innym zapylaczom nektaru oraz pyłku już wczesną wiosną. Od wieków wykorzystywany jest także w ziołolecznictwie i kuchni. „Dmuchawiec” to nie nazwa gatunku, lecz potoczne określenie puszystego owocostanu mniszka
Fot. Joanna Fydryszewska
7. Dolina rzeki Zgłowiączki – przyroda rzeki i skarpy
Na Zgłowiączce często można spotkać kaczki krzyżówki (Anas platyrhynchos) – najliczniejszy i najlepiej rozpoznawalny gatunek dzikiej kaczki w Polsce. Samca, zwanego kaczorem, łatwo rozpoznać po charakterystycznej zielonej, metalicznie połyskującej głowie, żółtym dziobie i kasztanowobrązowej piersi. Samice mają skromniejsze, brązowo-plamiste upierzenie, które doskonale maskuje je podczas wysiadywania jaj. Kaczki krzyżówki potrafią spać tylko połową mózgu. Jedna półkula odpoczywa, podczas gdy druga pozostaje aktywna i czuwa nad bezpieczeństwem stada. Dzięki temu mogą jednocześnie odpoczywać i obserwować otoczenie. Kaczki są wszystkożerne. Żywią się roślinami wodnymi, nasionami, owadami, ślimakami, a czasem nawet niewielkimi zwierzętami. Charakterystyczny widok unoszącego się nad wodą kaczego ogona to efekt poszukiwania pokarmu pod powierzchnią – ptaki zanurzają głowę i szyję, pozostawiając tylną część ciała nad wodą. Ten gatunek doskonale przystosował się do życia w sąsiedztwie człowieka i można go spotkać zarówno na naturalnych jeziorach, jak i w miejskich parkach oraz stawach. Warto pamiętać, że są one ważnym elementem lokalnego ekosystemu. Pomagają w rozprzestrzenianiu nasion roślin wodnych, a ich obecność świadczy o atrakcyjności i różnorodności przyrodniczej tego miejsca.
Fot. Joanna Fydryszewska
(Źródła: https://pl.wikipedia.org/wiki/Krzy%C5%BC%C3%B3wka_(zwyczajna)
8. Zgłowiączka
W pobliżu brzegu wyrastają klony. Na ich liściach widać małe, czerwone, podłużne narośle. Są to galasy wywoływane przez szpeciele (mikroskopijne roztocza z rodziny szpecielowatych). Galas nie jest częścią pasożyta – to tkanka samego drzewa. Można powiedzieć, że szpeciel „programuje” liść, aby wybudował mu miniaturowy domek z pożywieniem w środku. To jeden z najbardziej niezwykłych przykładów oddziaływania zwierzęcia na rozwój roślin.Jak do tegto doszło? Wiosną szpeciel nakłuwa młody liść. Roślina zaczyna tworzyć wokół niego tkankę ochronną – galas. Wewnątrz tej narośli roztocze żywi się i rozwija. Pod koniec sezonu galasy ciemnieją, wysychają, a szpeciele opuszczają je i zimują w pąkach lub szczelinach kory.
Fot. Joanna Fydryszewska
(Źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Galas; https://strzebielino.gdansk.lasy.gov.pl/de/aktualnosci/-/asset_publisher/1M8a/content/galasy-galasowki-i-nie-tylko?utm_)
9. Kwietna łąka
Koniczyna to jedna z najcenniejszych roślin występujących na łąkach i trawnikach. Jej charakterystyczne trójlistkowe liście oraz drobne kwiaty są nie tylko ozdobą, ale również ważnym elementem przyrody. Koniczyna odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu bioróżnorodności. Zapewnia pokarm owadom zapylającym, poprawia żyzność gleby oraz stanowi cenne źródło pożywienia dla wielu gatunków zwierząt. Jej obecność sprzyja tworzeniu zdrowych, odpornych i zrównoważonych ekosystemów. Kwiaty koniczyny są bogatym źródłem nektaru, dlatego chętnie odwiedzają je pszczoły, trzmiele i motyle. Dzięki współpracy z bakteriami brodawkowymi koniczyna wiąże azot z powietrza, naturalnie wzbogacając glebę i ograniczając potrzebę nawożenia. Czterolistna koniczyna to rzadka mutacja, od wieków uznawana za symbol szczęścia.
(Źródło: https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/D1D1SaLWN; https://pl.wikipedia.org/wiki/Koniczyna_%C5%82%C4%85kowa; https://pl.wikipedia.org/wiki/Czterolistna_koniczyna)
10. Śmieszny staw – oczko
Wyka ptasia to dziko rosnąca roślina o delikatnych, fioletowych kwiatach, chętnie odwiedzana przez trzmiele. Ich długie języczki pozwalają im sięgać po nektar ukryty głęboko w kwiatach. Przenosząc pyłek z kwiatu na kwiat, trzmiele zapylają rośliny, dzięki czemu mogą one wydać nasiona. To przykład wzajemnych korzyści – wyka dostarcza owadom pokarm, a trzmiele pomagają jej się rozmnażać. Taka współpraca jest jednym z fundamentów funkcjonowania przyrody. Niektóre trzmiele zamiast wchodzić do kwiatu wygryzają u jego nasady niewielki otwór, aby szybciej dostać się do nektaru. Takie zachowanie nazywane jest „rabunkiem nektaru”.
Fot. Joanna Fydryszewska
(Źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Wyka_ptasia)