Wirtualna ścieżka edukacyjna powstała w ramach programu edukacyjnego Wiedza Człowiek Emocje Euforia, a utrzymywana jest w ramach programu Wiedza Człowiek Energia Edukacja klimatyczna finansowanego przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Toruniu w ramach Regionalnego Programu Priorytetowego „Edukacja Ekologiczna 2026”
Wirtualna ścieżka pod nazwą Ekospacer 2026 obejmuje 10 punktów edukacyjnych:
1. Ławeczka M. Skłodowskiej – Curie i panorama naturalnej doliny rzeki nizinnej
Przed budynkiem Zespołu Szkół Chemicznych im. Marii Skłodowskiej-Curie we Włocławku znajduje się wyjątkowy pomnik przedstawiający patronkę szkoły. Rzeźba ma formę ławki, na której siedzi Maria Skłodowska-Curie z książką w dłoni. To miejsce chętnie odwiedzają uczniowie, absolwenci i mieszkańcy miasta – można przysiąść obok jednej z najwybitniejszych uczonych w historii i na chwilę zatrzymać się w otoczeniu nauki oraz historii szkoły. Tuż obok pomnika znajduje się słupek Wirtualnej Ścieżki Edukacyjnej Włocławskiego Centrum Edukacji Ekologicznej. Po zeskanowaniu kodu QR można poznać ciekawostki dotyczące Marii Skłodowskiej-Curie, historii szkoły oraz znaczenia tego miejsca na edukacyjnej mapie Włocławka.
Maria Skłodowska-Curie (1867–1934) była wybitną fizyczką i chemiczką. Jako pierwsza osoba w historii otrzymała dwie Nagrody Nobla: w 1903 roku – z fizyki, za badania nad zjawiskiem promieniotwórczości, W 1911 roku – z chemii, za odkrycie polonu i radu oraz badania nad właściwościami tych pierwiastków. Do dziś pozostaje jedyną osobą uhonorowaną Nagrodą Nobla w dwóch różnych dziedzinach nauk przyrodniczych. Maria Skłodowska-Curie nazwała polon na cześć Polski, która w czasie odkrycia pierwiastka nie istniała na mapie Europy. Jej badania nad promieniotwórczością zapoczątkowały rozwój nowoczesnej fizyki jądrowej i radiochemii.
Fot. archiwum WCEE
2. Ryby rzeki Wisły
Spacerując włocławskimi bulwarami i przysiadając na ławce, można zauważyć okazałe drzewo o liściach przypominających klon i kulistych owocach, które z daleka mogą kojarzyć się z kasztanami. To platan klonolistny (Platanus × acerifolia) – jedno z najczęściej sadzonych drzew alejowych i parkowych w Europie. Choć jego liście przypominają klon, a owoce nieco kasztanowca, platan nie jest blisko spokrewniony z żadnym z tych gatunków. Charakterystyczne, kuliste owocostany pozostają na drzewie przez całą zimę i rozsiewają drobne nasiona dopiero na wiosnę. Platan jest naturalnym mieszańcem dwóch gatunków pochodzących z Europy i Ameryki Północnej. Dzięki dużej odporności na zanieczyszczenie powietrza, suszę i wysokie temperatury doskonale sprawdza się w miastach. Jego rozłożysta korona daje cień w upalne dni, a łuszcząca się płatami kora tworzy charakterystyczny, wielobarwny wzór, dzięki któremu drzewo łatwo rozpoznać nawet bez liści. Platany należą do najdłużej żyjących drzew sadzonych w miastach – mogą osiągać wiek kilkuset lat, wysokość ponad 30 metrów oraz pień o obwodzie przekraczającym kilka metrów.
Fot. Archiwum WCEE
(Źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Platan;
3. Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000 w dolinach rzek – ochrona siedlisk i gatunków
Most im. Marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza od 1937 roku łączy dwa brzegi Włocławka – Śródmieście i Zawiśle. Z jego okolic rozciąga się widok na szeroką dolinę Wisły, która stanowi jeden z najważniejszych korytarzy ekologicznych w Polsce. Mimo bliskości miasta można tu obserwować piaszczyste łachy, wyspy rzeczne oraz liczne gatunki ptaków związanych z wodą. Konstrukcja mostu jest doskonałym punktem obserwacyjnym. O świcie i wieczorem nad Wisłą często można zobaczyć kormorany, czaple siwe, mewy, rybitwy, a czasem także bielika polującego nad rzeką. Piaszczyste łachy pełnią natomiast funkcję naturalnych miejsc odpoczynku i lęgów dla wielu gatunków ptaków.
Fot. Archiwum WCEE
(Żródła: http://ine.eko.org.pl/index_areas.php?rek=282)
4. Zderzenie dwóch rzek – ujście Zgłowiączki do Wisły
5. Drzewa, ptaki i budowla hydrotechniczna – próg piętrzący na rzece Zgłowiączce
Spacerując wzdłuż Zgłowiączki można zauważyć niewielką budowlę hydrotechniczną, przez którą woda przelewa się charakterystyczną „kurtyną”. To próg piętrzący – niepozorny element rzeki, który pełni wiele ważnych funkcji zarówno dla człowieka, jak i dla przyrody. Głównym zadaniem progu jest podniesienie poziomu wody powyżej budowli, czyli jej spiętrzenie. Dzięki temu: stabilizuje się poziom wody w rzece, ograniczana jest erozja dna i brzegów, zmniejsza się siła nurtu na wybranych odcinkach, poprawiają się warunki retencji, czyli zatrzymywania wody w środowisku, łatwiej utrzymać odpowiednie warunki dla roślin i zwierząt związanych z ekosystemem rzecznym. Spokojniejsza woda powyżej progu sprzyja rozwojowi roślin wodnych, owadów oraz stanowi miejsce odpoczynku dla wielu gatunków ptaków. Drzewa rosnące nad brzegiem zapewniają schronienie ptakom śpiewającym oraz owadom zapylającym. Samo miejsce jest również dobrym punktem do obserwacji zmian zachodzących w rzece – po intensywnych opadach woda przepływa przez próg z dużo większą siłą, natomiast w okresach suszy wyraźnie widać, jak budowla pomaga utrzymać wyższy poziom wody. Woda spadająca z progu napowietrza rzekę, zwiększając ilość tlenu rozpuszczonego w wodzie. Jest to korzystne dla wielu organizmów wodnych.
Fot. Archiwum WCEE
(Źródło: https://encyklopedialesna.com/haslo/prog-pietrzacy/ ; https://wcee.org.pl/wp-content/uploads/2023/06/EKOWIESCI-2023-1.pdf)
6. Pan Sienkiewicz i różany ogród
Fot. archiwum WCEE
7. Dolina rzeki Zgłowiączki – przyroda rzeki i skarpy
Spacerując wzdłuż ścieżki na przełomie maja i czerwca jaśminowiec wonny przyciąga uwagę śnieżnobiałymi kwiatami o intensywnym, słodkim zapachu. Choć potocznie nazywany jest „jaśminem”, nie jest z nim spokrewniony – to zupełnie inny gatunek rośliny. Silnie pachnące kwiaty wabią pszczoły, trzmiele i inne owady zapylające, dlatego kwitnące krzewy stają się ważnym miejscem zdobywania nektaru i pyłku. Dawniej sadzono je przy domach, dworach i w parkach, aby w okresie kwitnienia wypełniały otoczenie przyjemnym aromatem. Łacińska nazwa gatunkowa coronarius oznacza „przeznaczony do wieńców” – z kwiatów wykonywano ozdobne girlandy i wianki. Dziś jaśminowiec ceniony jest przede wszystkim jako roślina ozdobna oraz cenne źródło pożytku dla owadów zapylających.
Fot. Joanna Fydryszewska
(Źródła: https://e-katalogroslin.pl/plants/4269,jasminowiec-wonny_philadelphus-coronarius; https://niepodlewam.pl/jasminowiec-wonny-uprawa-odpornosc-ciecie/)
8. Zgłowiączka
Rzeka, którą właśnie widzicie, to największy lewobrzeżny dopływ Wisły na odcinku między Kotliną Warszawską a Toruńską. Nasza ścieżka edukacyjna pozwala z bliska przyjrzeć się temu unikalnemu ekosystemowi, który mimo bliskości cywilizacji, zachował wiele ze swojego naturalnego charakteru. Roślinność w dolinie Zgłowiączki jest niezwykle bogata – naukowcy doliczyli się tutaj aż 324 gatunków roślin naczyniowych. Na zdjęciu możecie zaobserwować: roślinność zanurzoną i pływającą, szuwary i turzycowiska, drzewa nadrzeczne. Wzdłuż koryta dominują wierzby i olchy, które swoimi systemami korzeniowymi stabilizują brzegi. Zgłowiączka to dom dla wielu cennych gatunków. Można tu spotkać bobry, wydry, a w skarpach nad wodą lęgną się kolorowe zimorodki. W rzece stale bytują takie gatunki jak szczupak, okoń, lin czy brzana.
Fot. Joanna Fydryszewska
Źródła: Różnorodność ekologiczna krajobrazu w dolinie rzeki Zgłowiączki (Repozytorium UMK); Instytut na rzecz Ekorozwoju – Obszary Natura 2000: Słone Łąki w Dolinie Zgłowiączki; Portal Małe Rzeki – opis przyrodniczy Zgłowiączki
9. Kwietna łąka
Spotkaliście go na swojej drodze? Chaber bławatek to roślina jednoroczna z rodziny astrowatych, która od maja do września zachwyca intensywnie niebieskimi, postrzępionymi kwiatami zebranymi w koszyczki. Dlaczego warto go mieć na łące kwietnej? Jest rośliną wybitnie miododajną, chętnie odwiedzaną przez pszczoły, motyle i trzmiele. Lubi słoneczne stanowiska i przepuszczalne gleby, radząc sobie nawet na podłożach uboższych w wapń. Właściwości lecznicze: Napary i wyciągi z płatków bławatka działają przeciwzapalnie, przeciwbakteryjne i moczopędnie. Tradycyjnie stosuje się go w łagodzeniu stanów zapalnych oczu (np. zapalenia spojówek) oraz w pielęgnacji skóry wrażliwej. Płatki bławatka są jadalne i stanowią efektowny dodatek do sałatek, ciast czy herbat. Dawniej chaber bławatek towarzyszył głównie uprawom żyta, a dziś, dzięki swoim walorom estetycznym i ekologicznym, wraca do łask jako gwiazda naturalistycznych ogrodów.
Fot. Joanna Fydryszewska10. Śmieszny staw – oczko
Sit – strażnik brzegu stawu. Gęste kępy sita porastające brzegi „Śmiesznego stawu – oczka” są ważnym elementem lokalnego ekosystemu. Ich korzenie stabilizują podłoże, ograniczają erozję brzegów i tworzą schronienie dla licznych zwierząt. Choć niepozorny, sit jest jedną z roślin najlepiej przystosowanych do życia na granicy lądu i wody, gdzie pomaga utrzymać równowagę całego ekosystemu. Korzenie sita są przystosowane do życia w podmokłym, ubogim w tlen podłożu. Wewnątrz pędów znajdują się specjalne kanały powietrzne transportujące tlen do korzeni zanurzonych w błocie. Gęste kępy sita są miejscem ukrycia dla płazów, owadów i młodych ptaków. Dla wielu organizmów stanowią bezpieczną kryjówkę przed drapieżnikami. Przez setki lat suszone pędy sitowia wykorzystywano do wyplatania mat, koszy, siedzisk krzeseł, a nawet do krycia dachów. W języku angielskim słowo rush (sit) do dziś kojarzy się z dawnym rzemiosłem plecionkarskim. Obecność rozległych kęp sita świadczy o tym, że teren zachował naturalny, podmokły charakter. Takie miejsca są dziś coraz rzadsze, ponieważ wiele mokradeł zostało osuszonych.
Fot. Joanna Fydryszewska